أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

179

قانون ( فارسى )

دستور آشاميدن دوغ به دستور نوشيدن شير نزديك است و تقريبا در طرز و اسلوب نوشيدن يك حالت دارند . اينك دستور نوشيدن شير يا دوغ كه بيمار تب دق بايد مراعات كند : از وزن ده درهم شروع كند و به وزن سى درهم برساند و به شرطى كه نيروى بيمار تحمل كند ، بالاتر از وزن سى درهم نيز باشد مانعى ندارد و مفيد است . و اگر شير نوشيدنى بيمار با چيزى از قرصهاى سردىبخش مخلوط كنى خالى از فايده نيست . اگر ديدى كه بيمار مىتواند بيشتر از آنكه گفتيم هضم كند ، مقدار شير را در اولين وعده شير خوردن و چه در وعده‌هاى بعد از مرحلهء اول بيشتر كن ! آبزن آب آبزنى كه بيمار در آن مىنشيند بهتر آن است كه ولرم باشد و حرارت زيادى نداشته باشد . به علاوه تأثيرى از سبزيها و گياهان سردىبخش و رطوبت‌زا در آب آبزن باشد . آبزن چنان نباشد كه بيمار عرق كند و حتى نم شبه عرق كم نيز نبايد بر بدنش ظاهر شود . به هيچ وجه نبايد بخار گرم از آب آبزن برخيزد . اگر مانعى نباشد بهتر از هر چيز آن است كه آب آبزن سرد باشد . منظور از مانع ناتوانى نيروى بدنى بيمار است و نيز بيمار علاوه بر ناتوانى بسيار لاغر باشد . اما در مرحله‌هاى نخستين مبتلا شدن به بيمارى دق ، ممكن است از تن‌شويى با آب سرد و در آب سرد نشستن بيمار شفا يابد . اگر بيمار ناتوان و لاغر است ، باز ممكن است از مصرف آب سرد كه در آن نشيند شفا يابد ، ليكن ممكن است به نوعى از سوء مزاج سرد آن هم نه زياد مبتلا شود كه البته علاج سردمزاجى دشوار نيست . اگر بيمار بسيار ناتوان بود و آب سرد استعمال كرد ، بيم آن مىرود كه حالت دق عادى به تب دق پيران بينجامد . اما اين حالت كه از آب سرد به بيمارى تب دق پيرانه برسد به‌ندرت روى مىدهد و در اقليت است . با اين‌همه يعنى حتى اگر بيمار از اثر آب سرد به دق پيرانه مبتلا گردد ، بسا ممكن است به نفع بيمار باشد . مثلا بيمار در حالتى از تب دق باشد كه اميدى به شفايش نيست ، اگر به دق پيرانه برسد مرگش مدتى به تأخير مىافتد و ممكن است با حالت تب دق پيرانه تا مدت زيادى زنده بماند . برگرديم به دستور العمل آبزن . بهتر آن است كه اول بيمار در آب گرم - نه زياد گرم - بنشيند و با چنين آبى آبتنى كند و به تدريج هربار آب كمتر گرم باشد تا در نتيجه به آب سرد مىرسد ؛ اما نه چندان سرد كه بيمار تحمل نكند . اين از گرم شروع كردن و به تدريج به سرد رسيدن بدن را به آب سرد عادت مىدهد بدون اينكه آزارى ببيند . اما اگر بيمار - كه حرارت دارد - ناگهان و بدون مقدمه خود را در آب سرد اندازد ، آزار بيند ؛ زيرا با چيزى بر ضد مزاجش - كه گرم است - دفعتا برخورد كرده است . از سوى ديگر عمل از آب گرم شروع كردن و به تدريج به آب سرد